دردهای اسکلتی در بارداری از کجا می‌آیند و چه زمانی هشداردهنده هستند؟

مدت زمان مطالعه: 10 دقیقه

اگر در دوران بارداری با کمردرد یا درد لگن از خواب بیدار می‌شوید، این تجربه برای بسیاری از مادران آشناست. این اتفاق معمولا به واکنش بدن نسبت به تغییرات این دوره مربوط می‌شود. دردهای اسکلتی در بارداری اغلب به‌دلیل تغییرات اسکلتی در حاملگی، افزایش وزن و فشار وزن جنین بر ستون فقرات ایجاد می‌شوند؛ اما حتی اصلاح‌های ساده‌ای مثل بلندشدن از تخت به پهلو، به‌جای صاف بلندشدن می‌تواند شدت درد را کمتر کند.

در ادامه این مقاله از وبلاگ دکتر ونارجی (متخصص پزشکی ورزشی) بررسی می‌کنیم این دردها دقیقا چرا به‌وجود می‌آیند، چه علائمی دارند، چه زمانی ممکن است هشداردهنده باشند و چه راهکارهای عملی برای کاهش و بهبود آن‌ها وجود دارد. اگر می‌خواهید با آگاهی بیشتر و آرامش خیال این دوران را مدیریت کنید، ادامه مقاله را حتما مطالعه کنید.

دردهای اسکلتی در بارداری شامل چه مواردی می‌شوند؟

دردهای اسکلتی در حاملگی برای بسیاری از زنان تجربه‌ای آشنا است و معمولا به‌دلیل سازگاری تدریجی بدن با رشد جنین ایجاد می‌شود. بدن مادر در این دوران به‌طور مداوم درحال تطبیق است؛ همین موضوع باعث می‌شود استخوان‌ها، مفاصل، عضلات، تاندون‌ها و رباط‌ها تحت فشار بیشتری قرار بگیرند و واکنش‌های متفاوتی نشان دهند.

در ادامه این بخش از مطلب به بررسی انواع درد اسکلتی در بارداری می‌پردازیم.

1. کمردرد و درد لگن در دوران بارداری

یکی از شایع‌ترین انواع دردهای اسکلتی، کمردرد در بارداری و درد لگن در این دوران است که معمولا در ناحیه پایین کمر یا اطراف لگن احساس می‌شود. این درد گاهی به‌جلوی لگن، در استخوان شرمگاهی یا حتی ران‌ها هم منتشر می‌شود و می‌تواند انجام کارهای روزمره را سخت‌تر کند.

2. درد کمربند لگنی و ناپایداری مفاصل لگن

نوع دیگری از دردهای شایع در حاملگی، درد کمربند لگنی است که به‌دنبال کاهش پایداری مفاصل لگن ایجاد می‌شود. تاثیر هورمون‌ها بر رباط‌های لگنی باعث می‌شود این مفاصل آزادتر از حالت معمول حرکت کنند و در نتیجه ایستادن، راه‌رفتن یا تغییر وضعیت بدن با درد همراه شود.

3. دردهای ناحیه گردن، شانه و بالاتنه

برخی از زنان باردار درد و خشکی را در ناحیه گردن، شانه‌ها، میان‌کمر یا قفسه سینه تجربه می‌کنند. این دردها اغلب به‌دلیل تغییر وضعیت بدن، افزایش وزن سینه‌ها و فشار اضافی روی عضلات بالاتنه ایجاد می‌شود و با خستگی روزانه تشدید می‌گردد.

4. درد اندام‌های تحتانی و تغییرات کف پا

درد اندام‌های تحتانی نیز در بارداری شایع است و می‌تواند مفاصل ران، زانو، مچ پا و کف پا را درگیر کند. این درد معمولا با تورم، احساس خشکی یا خستگی پاها همراه می‌شود.

5. مشکلات دست و مچ در دوران بارداری

برخی زنان در بارداری با مشکلاتی در ناحیه دست و مچ روبه‌رو می‌شوند که به صورت گزگز، بی‌حسی یا ضعف در انگشتان ظاهر می‌شود. این علائم ممکن است انجام کارهای ساده روزمره را دشوارتر کند و نیاز به توجه بیشتری داشته باشد.

6. دردهای کمتر شایع در نواحی شکم و قفسه سینه

در بعضی موارد، درد زیر دنده‌ها، عضلات شکم یا عضلات کف لگن نیز گزارش می‌شود. این دردها معمولا به فشار رحم درحال رشد بر ساختارهای اطراف مربوط می‌شود و با پیشرفت بارداری بیشتر احساس خواهند شد.

دردهای اسکلتی مادران باردار چه دلایلی دارد؟

دردهای اسکلتی در بارداری معمولا فقط یک علت مشخص ندارند و نتیجه مجموعه‌ای از تغییرات طبیعی در بدن مادر هستند. این تغییرات به‌صورت هم‌زمان در هورمون‌ها، ساختار بدن و فشارهای فیزیکی رخ می‌دهند و هرکدام می‌توانند به شکل‌گیری یا تشدید درد کمک کنند. برخی از مهم‌ترین دلایل دردهای اسکلتی حاملگی شامل موارد زیر می‌شوند:

• تغییرات هورمونی و شل‌شدن رباط‌ها: ترشح هورمون ریلاکسین باعث شل‌شدن رباط‌ها و کاهش پایداری مفاصل می‌شود. این تغییر هورمونی یکی از دلایل مهم بروز دردهای استخوانی در بارداری محسوب می‌شود.
• تغییر وضعیت بدنی و جابه‌جایی مرکز ثقل: با رشد جنین، مرکز ثقل بدن به جلو منتقل می‌شود و فشار وزن جنین بر ستون فقرات افزایش پیدا می‌کند. این وضعیت نقش مستقیمی در ایجاد کمردرد در بارداری و درد لگن در دوران بارداری دارد.
• ضعف عضلات مرکزی بدن: کشیده‌شدن عضلات شکم و عضلات مرکزی، حمایت طبیعی از ستون فقرات و لگن را کاهش می‌دهد. در نتیجه فشار بیشتری به مفاصل وارد می‌شود.
• افزایش وزن و فشار فیزیکی: افزایش وزن بدن فشار بیشتری به مفاصل کمر، زانوها و کف پا وارد می‌کند. این فشار می‌تواند باعث خستگی مفاصل و تشدید درد شود.
• تغییرات مایعات بدن و فشار بر اعصاب: افزایش مایعات بدن ممکن است باعث تورم و فشار روی اعصاب شود. این وضعیت گاهی به صورت گزگز، بی‌حسی یا درد در دست‌ها و ران‌ها بروز می‌کند.

ترکیب این عوامل باعث ایجاد تغییرات اسکلتی در بارداری می‌شود و توضیح می‌دهد چرا شدت و محل دردها در زنان باردار می‌تواند متفاوت باشد.

راهکارهای کاربردی برای کاهش و کنترل استخوان درد در بارداری

برای کاهش فشار بر مفاصل و مدیریت دردهای اسکلتی در حاملگی، باید نحوه حرکت و فعالیت‌های روزانه خود را اصلاح کنید. همچنین، با کمک‌گرفتن از پزشک و ماما، می‌توانید تغییرات اسکلتی در بارداری خود را زیر نظر داشته باشید. در جدول زیر می‌توانید راهکارهای کاربردی و عملی کنترل فشار وزن جنین بر ستون فقرات را مشاهده کنید:

دسته بندی راهکار	نوع راهکار	دقیقا چه کاری انجام شود	مناسب چه دردی است	چه زمانی انجام شود	انجام نده
اقدامات خودمراقبتی	اصلاح بلندشدن از تخت	به پهلو بچرخید، زانوها را به هم بچسبانید و با کمک دست‌ها بنشینید	کمردرد در بارداری، درد لگن در دوران بارداری	هر بار بیدارشدن	صاف از کمر بلند نشو
	سوار و پیاده شدن از ماشین	ابتدا بنشینید، سپس هر دو پا را هم‌زمان داخل یا خارج کنید	درد لگن، بی‌ثباتی لگن	روزانه	پاها را یکی‌یکی نچرخان
	ایستادن و نشستن صحیح	وزن را روی هر دو پا تقسیم کنید و هر ۱۵–۳۰ دقیقه وضعیت را عوض کنید	کمردرد، درد زانو	در طول روز	روی یک پا نایست
	تغییر وضعیت مداوم	نشستن یا ایستادن را طولانی نکنید	همه دردها	هر ۱۵–۳۰ دقیقه	ثابت نمان
	لباس پوشیدن	شلوار و کفش را درحالت نشسته بپوشید	درد لگن، درد کمر	روزانه	ایستاده لباس نپوش
	وضعیت خوابیدن	به پهلو بخوابید و بالش بین زانو و زیر شکم بگذارید	کمردرد، فشار ستون فقرات	هر شب	طاق‌باز طولانی نخواب
	بلندکردن اشیاء	زانوها را خم کنید، جسم را نزدیک بدن نگه دارید و بازدم انجام دهید	کمردرد در بارداری	درصورت نیاز	نفس را حبس نکن
	پیاده‌روی و ورزش سبک	پیاده‌روی کوتاه، شنا یا یوگای بارداری انجام دهید	دردهای اسکلتی در بارداری	۳–۴ بار در هفته	ورزش پربرخورد نکن
	تمرین تنفس عمیق	هنگام درد یا خستگی، تنفس شکمی آرام انجام دهید	درد زیر دنده‌ها	روزانه	نفس را نگه ندار
	اصلاح فعالیت‌های سنگین	از خم‌شدن و چرخش مکرر کمر پرهیز کنید	کمردرد، درد لگن	در کار و خانه	کار سنگین انجام نده
مراقبت‌های تخصصی و پزشکی	تقویت عضلات مرکزی و کف لگن	تمرینات شکم، باسن و کف لگن را تحت نظر متخصص پزشکی ورزشی انجام دهید	درد لگن، بی‌ثباتی مفصل	منظم در هفته	تمرین خودسرانه نکن
	فیزیوتراپی تخصصی	برنامه تمرینی اختصاصی و کمربند حمایتی دریافت کنید	درد شدید یا مداوم	درصورت تداوم درد	درد را نادیده نگیر
	پیگیری پزشکی	علائم غیرعادی را با ماما یا پزشک مطرح کنید	درد غیرمعمول	درصورت نیاز	خوددرمانی نکن

علاوه‌بر مراقبت‌های بالا، استفاده از کفش‌ها و سوتین‌های طبی مناسب می‌تواند فشار را از روی کمر و شانه‌ها بردارد.

چه زمانی دردهای استخوانی در بارداری خطرناک هستند؟

اگرچه اکثر دردهای اسکلتی در بارداری طبیعی و شایع هستند؛ اما در برخی موارد ممکن است نشانه شرایط جدی مانند سندرم دم‌اسبی یا مشکلات نورولوژیک باشند که نیاز به مداخله فوری پزشکی دارند. درصورت مشاهده هر یک از موارد زیر، فورا به اورژانس مراجعه کنید:

• تغییرات در دفع ادرار و مدفوع: دشواری در تخلیه ادرار، ازدست‌دادن کنترل ادرار یا مدفوع یا حس نکردن پربودن مثانه
• بی‌حسی غیرعادی: ازدست‌دادن حس یا احساس سوزن‌سوزن‌شدن در ناحیه تناسلی، بین ران‌ها یا اطراف مقعد
• علائم دوطرفه: درد، بی‌حسی یا ضعف که هم‌زمان در هر دو پا یا هر دو دست رخ دهد.
• ضعف شدید حرکتی: خالی‌شدن ناگهانی پاها و ناتوانی در حفظ تعادل
• علائم سیستمیک: سردرد شدید و مداوم، دوبینی، سرگیجه، بیهوشی یا مشکل در صحبت‌کردن و بلع
• درد بسیار شدید: دردهای مداوم و شدید در ناحیه کمر یا شکم

توجه داشته باشید که دردهای شدید کمر و لگن در سه ماهه سوم علاوه‌بر ناراحتی جسمی، با افزایش احتمال زایمان سزارین نیز مرتبط هستند.

بررسی پیامدهای دردهای اسکلتی در زنان باردار

این دردهای استخوانی، توانایی انجام وظایف شغلی، مسئولیت‌های خانگی، فعالیت‌های تفریحی و کیفیت خواب مادر را کاهش می‌دهند. همچنین، فشار وزن جنین بر لگن می‌تواند باعث ضعف عضلات کف لگن و بی‌اختیاری در ادرار شود.

از طرفی، براساس مطالعات تیمی از محققان در دانشگاه سیدنی استرالیا در سال ۲۰۲۴، زنانی که دردهای اسکلتی دارند حدود ۱.۵۹ برابر بیشتر احتمال دارد نوزاد خود را از طریق سزارین به دنیا بیاورند؛ البته دردهای اسکلتی مادر معمولا تاثیری بر وزن یا قد نوزاد ندارند. احتمالا دوره بارداری کمی کوتاه‌تر شود؛ اما معمولا تاثیر بالینی جدی ندارد. مدیریت به‌موقع این دردها می‌تواند به کاهش خطر سزارین و کمک به زایمان طبیعی راحت‌تر منجر شود.

مراجعه به‌موقع به پزشک؛ کلید کنترل دردهای اسکلتی در حاملگی

دردهای اسکلتی در حاملگی بخشی شایع از این دوران هستند که معمولا به‌دلیل تغییرات اسکلتی در بارداری، افزایش وزن و فشار وزن جنین بر ستون فقرات ایجاد می‌شوند؛ اما خوشبختانه این عوارض اغلب قابل کنترل‌اند. با اصلاح حرکات روزانه و توجه به وضعیت بدن می‌توان کمردرد و درد لگن در دوران بارداری را تا حد زیادی کاهش داد و کیفیت خواب و فعالیت‌های روزمره را بهبود بخشید.

مهم‌تر از همه، شناخت علائم هشداردهنده و مراجعه به‌موقع به پزشک یا متخصص پزشکی ورزشی کمک می‌کند این دردها به مشکلی جدی تبدیل نشوند. با آگاهی و مراقبت درست، می‌توان این دوره را با آرامش بیشتر و آمادگی بهتر برای زایمان پشت سر گذاشت. اگر برای گذارن از این دوره حساس، نیاز به همراه حرفه‌ای و ماهر دارید، دکتر ناهید ونارجی با نزدیک به یک دهه تخصص در زمینه پزشکی ورزشی به شما کمک خواهد کرد. برای دریافت نوبت مشاوره اولیه می‌توانید با شماره ۰۲۵۳۶۵۰۵۰۶۴ تماس بگیرید.

سوالات متداول

کمردرد در بارداری طبیعی است یا خطرناک؟

کمردرد معمولا طبیعی است و به‌دلیل تغییرات اسکلتی و فشار وزن جنین رخ می‌دهد؛ اما اگر با بی‌حسی ناحیه تناسلی، ازدست‌دادن کنترل ادرار یا ضعف شدید پاها همراه باشد، باید فورا به پزشک مراجعه کنید.

چگونه درد لگن در دوران بارداری را کاهش دهم؟

وضعیت ایستادن و نشستن خود را اصلاح کنید؛ از بالش حمایتی بین زانوها هنگام خواب استفاده کنید و تمرینات تقویتی عضلات کف لگن و شکم را تحت نظر متخصص پزشکی ورزشی انجام دهید.

آیا ورزش در بارداری باعث تشدید دردهای اسکلتی می‌شود؟

خیر، ورزش‌های سبک مانند پیاده‌روی، شنا و یوگا به کاهش درد کمک می‌کنند. فقط از تمرینات پربرخورد یا بلندکردن بار سنگین پرهیز کنید.

چه زمانی درد کمر یا لگن نیاز به مراقبت تخصصی دارد؟

اگر درد شدید و مداوم است یا همراه با علائم نورولوژیک مانند گزگز، بی‌حسی دوطرفه، ضعف پاها یا اختلال در کنترل ادرار باشد، فیزیوتراپی تخصصی یا مراجعه فوری به پزشک ضروری است.

آیا دردهای اسکلتی مادر روی نوزاد تاثیر دارد؟

معمولا تاثیری روی وزن، قد یا سلامت نوزاد ندارد، اما مدیریت به‌موقع دردها می‌تواند کیفیت خواب و فعالیت مادر و احتمال زایمان طبیعی راحت‌تر را بهبود دهد.

درد استخوان در بارداری معمولا از کی شروع می‌شود؟

در مجموع، این دردهای اسکلتی در حاملگی اغلب در سه‌ماهه سوم شدت بیشتری پیدا می‌کنند؛ اما ممکن است برای بعضی مادران از ماه‌های ابتدایی بارداری شروع شوند یا حتی مدتی پس از زایمان ادامه داشته باشند.