فهرست این مقاله
خیلیها با شنیدن اسم آرتروز زانو، سریع به جراحی فکر میکنند. اما واقعیت این است که در بسیاری از موارد، درمان ارتروز زانو بدون جراحی هم امکانپذیر است و میشود با ورزش درمانی، تقویت عضلات، کنترل وزن و اصلاح سبکزندگی، فشار روی زانو را کمتر کرد.
در ادامه این مطلب از وبلاگ تخصصی دکتر ناهید ونارجی، ساده و مرحلهبهمرحله توضیح میدهیم آرتروز زانو چیست، چرا ایجاد میشود، چه روشهایی برای درمان بدون جراحی آن وجود دارد و چه زمانی تعویض مفصل زانو مطرح میشود. اگر میخواهید بدانید قبل از جراحی چه راههایی برای کنترل آرتروز زانو وجود دارد، خواندن ادامه مقاله به شما کمک خواهد کرد.
آرتروز زانو چیست و چه علائمی دارد؟
آرتروز زانو یعنی مفصل زانو بهمرور زمان دچار فرسایش میشود. در حالت طبیعی، انتهای استخوانهای زانو با لایهای نرم و محافظ به نام غضروف پوشیده شده است. این غضروف کمک میکند استخوانها راحتتر روی هم حرکت کنند و زانو هنگام راهرفتن، نشستن یا بالارفتن از پله فشار کمتری تحمل کند؛ اما وقتی آرتروز شروع میشود، این غضروف آرامآرام نازک و آسیبدیده میشود.
مهمترین علائم آرتروز زانو شامل موارد زیر است:
- درد زانو
- خشکی و سفتی مفصل
- صدای تقتق یا ساییدهشدن زانو
- تورم و التهاب زانو
- احساس بیثباتی یا خالیکردن زانو
به یاد داشته باشید که این اتفاق معمولا یکشبه رخ نمیدهد. درواقع، آرتروز زانو بیشتر یک روند مزمن و پیشرونده است و با گذشت زمان خودش را بیشتر نشان میدهد.
علت ایجاد آرتروز زانو چیست؟
ساده بگوییم، آرتروز زمانی شروع میشود که سرعت آسیبدیدن غضروف از توان بدن برای ترمیم آن، بیشتر میشود. اینکه چرا این اتفاق برای بعضی افراد زودتر یا شدیدتر رخ میدهد، به چند عامل مهم بستگی دارد:
- افزایش سن و گذر زمان
- اضافهوزن و چاقی
- آسیبهای قدیمی زانو
- زمینه ارثی و خانوادگی
- فشارهای شغلی و حرکات تکراری
- داشتن مشکلات مفصلی مثل پای پرانتزی یا ضربدری
- ورزشهای سنگین و مداوم
- داشتن بیماریهای زمینهای مثل نقرس یا روماتیسم
بنابراین برای درمان درست، باید دید چه عاملی به زانو فشار وارد کرده و چطور میشود این فشار را کمتر کرد.
انواع راههای درمان آرتروز زانو بدون جراحی
درمان ارتروز زانو همیشه از جراحی شروع نمیشود. در بسیاری از بیماران، قدم اول درمان، روشهای غیرجراحی است. هدف از درمان بدون جراحی این نیست که غضروف آسیبدیده را یکشبه به حالت اول برگردانیم.
هدف اصلی این است که درد کمتر شود، حرکت زانو بهتر شود و روند پیشرفت آرتروز تا حد امکان کندتر شود. برای رسیدن به این هدف، معمولا چند روش در کنار هم استفاده میشود.
اصلاح سبک زندگی پایه درمان است
اصلاح سبک زندگی یکی از مهمترین بخشهای درمان آرتروز زانو است. مدیریت وزن اهمیت زیادی دارد. اضافهوزن فشار زیادی به زانو وارد میکند. حتی کاهش مقدار کمی از وزن بدن هم میتواند فشار روی مفصل زانو را کمتر کند و درد را کاهش دهد.
از طرفی، رژیم غذایی سرشار از سبزیجات، میوهها، غذاهای گیاهی، آجیل و خوراکیهای سالم میتواند التهاب بدن را کمتر کند. وقتی التهاب عمومی بدن کمتر شود، مفاصل هم معمولا شرایط آرامتری پیدا میکنند. استفاده از کیسه آب گرم میتواند برای خشکی و سفتی زانو مفید باشد و از طرف دیگر، کمپرس یخ بعد از فعالیت یا هنگام تورم میتواند التهاب و پف زانو را کمتر کند.
ورزش درمانی و فیزیوتراپی نقش اصلی دارند
ورزش درمانی باید درست، کنترلشده، با همراهی متخصص پزشکی ورزشی و متناسب با وضعیت زانو انجام شود تا بهترین اثر خود را روی درمان ارتروز زانو بگذارد. برخی از ورزشهای مناسب برای بهبود وضعیت بیمار اینگونه هستند:
- تمرینات قدرتی: وقتی عضلات اطراف زانو، بهخصوص عضلات جلوی ران و پشت ران، قویتر شوند، فشار کمتری به خود مفصل وارد میشود.
- ورزشهای کمفشار: شنا، ورزش در آب، دوچرخهسواری سبک و پیادهروی کنترلشده معمولاً فشار کمتری به زانو وارد میکنند.
- تمرینهایی مثل تایچی و یوگا: این تمرینها به تعادل، انعطافپذیری و آرامترشدن بدن کمک میکنند.
این فعالیتها هم حرکت زانو را بهتر میکنند و هم به کاهش درد کمک خواهند کرد. البته نوع تمرین در ورزش درمانی باید با وضعیت زانو هماهنگ باشد.
طب سوزنی بهعنوان یک درمان کمکی در نظر گرفته میشود
طب سوزنی قرار نیست جای درمانهای اصلی مثل کاهش وزن، ورزش درمانی، فیزیوتراپی یا درمانهای پزشکی را بگیرد. اما در برخی بیماران، ممکن است به کاهش درد و بهترشدن حرکت زانو کمک کند. نتیجه طب سوزنی برای همه یکسان نیست و بعضی افراد از آن احساس بهتری میگیرند، اما بعضی دیگر تغییر زیادی حس نمیکنند.
به همین دلیل، بهتر است طب سوزنی را بهعنوان یک روش مکمل در کنار برنامه اصلی درمان ببینیم، نهاینکه بهعنوان درمان اصلی آرتروز زانو در نظر بگیریم. اگر بیمار قصد انجام آن را دارد، بهتر است قبل از شروع با پزشک مشورت کند و این روش را تحت نظر متخصص پزشکی ورزشی انجام دهد.
استفاده از وسایل و ابزارهای کمکی برای کاهش فشار به زانو
گاهی با یک وسیله ساده، فشار زیادی از روی زانو برداشته میشود. این وسایل درمان اصلی نیستند، اما میتوانند راهرفتن را راحتتر کنند و درد روزانه را کمتر کنند. بهعنوان مثال، زانوبندهای طبی به ثبات زانو کمک میکنند؛ بعضی زانوبندها طوری طراحی شدهاند که فشار را از بخش آسیبدیده زانو به قسمت سالمتر منتقل کنند.
از طرف دیگر، کفی و کفش مناسب روی راه رفتن اثر میگذارد. وقتی کفش یا کفی مناسب باشد، فشار هنگام قدمبرداشتن بهتر پخش میشود و زانو را کمتر اذیت میکند. همچنین، اگر زانو درد زیاد باشد یا بیمار موقع راهرفتن احساس بیثباتی داشته باشد، استفاده درست از عصا یا واکر میتواند بخشی از وزن بدن را از روی زانو بردارد.
داروها برای کنترل درد و التهاب استفاده میشوند
مصرف دارو فقط باید با نظر پزشک انجام شود. مصرف آنها با تجویز پزشک کمک میکند درد و التهاب کمتر شود تا فرد راحتتر حرکت کند و بتواند برنامه درمانی خود را ادامه دهد. برای مثال، بعضی کرمها و ژلها مستقیم روی زانو استفاده میشوند و میتوانند درد موضعی را کمتر کنند. داروهای مسکن خوراکی هم باید با احتیاط و تحت نظر پزشک مصرف شوند.
از طرفی، مکملهایی مثل گلوکوزامین، زردچوبه، امگا ۳ و کلاژن در بعضی افراد به کاهش التهاب یا حمایت از مفصل کمک میکنند. بااینحال، پاسخ بدن افراد به مکملها یکسان نیست و نباید جای درمان اصلی را بگیرند. همچنین این مکملها را باید با تایید پزشک مصرف کرد؛ چون بعضی مکملها ممکن است با داروهای دیگر تداخل داشته باشند.
بررسی جدیدترین روشهای درمان آرتروز زانو
روشهای جدید درمان آرتروز زانو بیشتر برای کمکردن درد، کنترل التهاب و بهترشدن حرکت زانو استفاده میشوند. البته این روشها برای همه بیماران مناسب نیستند و انتخاب آنها باید بعد از معاینه دقیق و بررسی وضعیت زانو انجام شود:
| روش درمان | چه کمکی میکند؟ | نکته مهم |
| تزریق PRP | از خون خود بیمار تهیه میشود و به کاهش التهاب و درد زانو کمک میکند. | برای بعضی بیماران نتیجه خوبی دارد، اما اثر آن در همه افراد یکسان نیست. |
| تزریق سلولهای ترمیمی | از سلولهای بدن خود بیمار استفاده میشود و هدف آن کمک به کاهش التهاب و تحریک ترمیم بافت است. | روش نوینی است، اما بازسازی کامل غضروف با آن هنوز قطعی نیست. |
| رادیوفرکوئنسی زانو | پیام درد از بعضی عصبهای اطراف زانو کمتر میشود و درد برای مدتی کاهش پیدا میکند. | بیشتر برای دردهای مزمن و مقاومتر مطرح میشود. |
| آمبولی عروق زانو | التهاب شدید داخل زانو با کم کردن خونرسانی اضافه به ناحیه ملتهب کنترل میشود. | روش جدیدتری است و فقط برای بعضی بیماران انتخاب میشود. |
توجه کنید، جدیدترین روش درمان آرتروز زانو همیشه بهترین روش برای همه نیست. گاهی یک بیمار با کاهش وزن، ورزش درمانی و تزریق ساده بهتر میشود. اما بیمار دیگری ممکن است به روشهای پیشرفتهتر نیاز داشته باشد. به همین دلیل، درمان باید طبق نظر و صلاحدید پزشک براساس شدت آرتروز، میزان درد و شرایط بدن هر فرد انتخاب شود.
مواد غذایی مفید برای آرتروز زانو
تغذیه بهتنهایی آرتروز زانو را درمان نمیکند، اما میتواند به کاهش التهاب، کنترل وزن و کمترشدن فشار روی زانو کمک کند. برای آرتروز زانو، بهتر است مواد غذایی زیر را بیشتر در برنامه روزانه قرار بدهید:
- سبزیجات تازه مثل کلم بروکلی، اسفناج، کاهو، هویج و سبزی
- میوههایی مثل سیب، پرتقال، توتها و انار
- حبوبات و غلات کامل مثل عدس، لوبیا، نخود، جو دوسر و نانهای سبوسدار
- غذاهای دریایی، ماهیهای چرب و منابع امگا ۳
- آجیل و دانهها مثل گردو، بادام، تخم کتان، سیاهدانه و دانه چیا
- لبنیات، تخممرغ و مرغ
مهم است بدانید، انتخاب غذای مناسب در کنترل وزن نقش بسیار مهمی دارد. در واقع، حتی کاهش مقدار کمی از وزن بدن میتواند فشار زیادی را از روی زانو بردارد. به همین دلیل، تغذیه در آرتروز زانو فقط برای کمکردن التهاب نیست و به سبکترشدن فشار روزانه روی مفصل هم کمک میکند.
چه زمانی به تعویض مفصل زانو نیاز است؟
تعویض مفصل زانو معمولا اولین انتخاب درمان آرتروز نیست. معمولا، پزشک زمانی به این گزینه فکر میکند که آرتروز به مرحله پیشرفته رسیده باشد و روشهایی مثل کاهش وزن، فیزیوتراپی، دارو، زانوبند، تزریق داخل مفصل یا اصلاح سبک زندگی دیگر نتوانند درد و محدودیت حرکت را کنترل کنند.
در این مرحله، غضروف زانو تا حد زیادی از بین رفته است و استخوانها هنگام حرکت بیشتر روی هم فشار میآورند. اگر درد زانو حتی هنگام استراحت هم ادامه داشته باشد، راهرفتن و بالارفتن از پله را سخت کند یا زانو دچار تغییر شکل و خالیکردن شود، پزشک متخصص نیاز به تعویض مفصل زانو را بیشتر در نظر خواهد گرفت.
درمان ارتروز زانو را جدی بگیرید!
برای درمان آرتروز زانو همیشه به جراحی نیازی نیست؛ در بسیاری از موارد، با تشخیص درست و یک برنامه درمانی مرحلهبهمرحله میشود درد را کمتر و حرکت زانو را بهتر کرد و فشار روزانه روی مفصل را کاهش داد. در نظر بگیرید که هرچه درمان زودتر و دقیقتر شروع شود، شانس کنترل علائم و جلوگیری از بدترشدن وضعیت زانو بیشتر میشود.
اگر زانودرد، خشکی مفصل، صدادادن زانو یا سختی در راهرفتن دارید، بهتر است درمان را به تعویق نیندازید. برای بررسی دقیقتر و دریافت مشاوره درمان آرتروز زانو بدون جراحی، میتوانید به دکتر ناهید ونارجی، متخصص پزشکی ورزشی، مراجعه کنید. ایشان براساس وضعیت بدن، وزن، سبکزندگی و شدت درد، مسیر درمان مناسبتری برای شما انتخاب خواهد کرد. برای رزرو نوبت معاینه با شماره 02536505064 تماس بگیرید.
سوالات متداول
چه کسانی بیشتر در معرض آرتروز زانو هستند؟
افراد دارای اضافه وزن، سالمندان، کسانی که سابقه آسیب زانو دارند، زنان بعد از سنین بالاتر و افراد با پای پرانتزی یا ضربدری بیشتر در معرض آرتروز زانو هستند.
بهترین درمان آرتروز زانو چیست؟
بهترین درمان برای همه افراد یکسان نیست. معمولا ترکیبی از کاهش وزن، ورزش درمانی، تقویت عضلات اطراف زانو، دارو، تزریق داخل مفصل و اصلاح سبکزندگی تحتنظر پزشک نتیجه بهتری ایجاد میکند.
هزینه درمان آرتروز زانو چقدر است؟
هزینه درمان آرتروز زانو به شدت بیماری، نوع درمان، تعداد جلسات فیزیوتراپی، نیاز به تزریق و وضعیت کلی بیمار بستگی دارد. برای برآورد دقیق هزینه، معاینه پزشک و بررسی وضعیت زانو لازم است.
امکان درمان آرتروز زانو در خانه وجود دارد؟
بخشی از کنترل آرتروز زانو در خانه انجام میشود. کاهش وزن، ورزشهای سبک، استفاده درست از گرما و سرما و اصلاح فعالیتهای روزانه کمککننده است؛ اما برنامه درمانی اصلی باید با نظر پزشک تنظیم شود.
آیا آرتروز زانو همیشه به جراحی ختم میشود؟
خیر، بسیاری از بیماران با درمانهای غیرجراحی میتوانند درد را کنترل کنند و حرکت زانو را بهتر کنند. جراحی معمولا زمانی مطرح میشود که آرتروز شدید باشد و درمانهای دیگر پاسخ مناسبی ندهند.
بدون دیدگاه